Substantywizm - filozofia

Dusza jest formą całego ciała (totum corpus informet), swoja główną siedzibę ma w mózgu, w którym wyłącznie poznaje, wyobraża sobie i czuje, dzięki nerwom, biegnącym do wszystkich części ciała jak nici. Ruch z rozsianych w całym ciele zakończeń nerwowych przenosi się do ich przeciwległych końców, umieszczonych w mózgu wokół siedliska duszy. Ruchy te [wzbudzone w ten sposób za pośrednictwem nerwów w mózgu] są różnorodne i w różnoraki sposób oddziałują na duszę. Dusza – umysł ściśle zespolony z mózgiem. Rozmaite doznania umysłu, czyli myśli, które, wypływając bezpośrednio z owych ruchów, są spostrzeżeniami zmysłów (wrażeniami; sensus – zmysł lub wrażenie). Różne odmiany wrażeń zależą od różnorodności nerwów i zachodzących w nich ruchów. Dusza tylko w mózgu, a nie w poszczególnych częściach ciała odczuwa za pośrednictwem nerwów to, co dzieje się w tych częściach ciała – czujemy ból w amputowanej ręce, ponieważ pobudzane zostają nerwy tam, gdzie się kończą.

Części czasu są od siebie wzajemnie niezależne i nigdy ze sobą nie współistnieją. Czas życia człowieka może zostać podzielony na nieskończoną liczbę części, z których żadna nie zależy od innych. Z tego, że jesteśmy, nie wynika zatem, że będziemy. Dlatego mająca miejsce trwałość bytu wymaga dla siebie przyczyny zachowującej (stwarzającej na nowo). Aby substancja została zachowana we wszystkich chwilach swojego trwania, potrzebuje tej samej mocy i działania koniecznego do stworzenia całkiem na nowo. Nie może nią być sam człowiek, ponieważ nie ma w sobie do tego wystarczającej siły. Ciągłość życia ludzkiego (trwałość jego bytu) jest zatem podtrzymywana przez Boga. Zachowanie i stworzenie nie różnią się realnie, lecz tylko ze względu na nasz sposób myślenia. Umysł jako rzecz myśląca nie znajduje w sobie takiej mocy, a zatem zależy od jakiegoś bytu różnego od umysłu.
„Bóg jest twórcą mojego bytu”.

Pamięć wiąże i łączy poznania obecne z przeszłymi. Pamięć nie potrafi nigdy powiązać ani połączyć snów pomiędzy sobą oraz z całym biegiem życia, tak jak ma to miejsce w przypadku łączenia zdarzeń przytrafiających się na jawie. Przedmiotu pojawiającego się i znikającego (we śnie) nie można rozpoznać, skąd się wziął i dokąd się udał, tak jak można to zrobić w przypadku przedmiotu realnego.
Jeżeli pojmuje się wyraźnie, skąd się wziął dany przedmiot, gdzie się znajduje, czas, w jakim się przedstawia i jeżeli można powiązać postrzeżenia zmysłowe tego przedmiotu z całym pozostałym biegiem życia, to niezawodnie spostrzega się na jawie.
Harmonia zmysłów, pamięci i rozumu świadczy o prawdziwości poznania przedmiotu.
Różnica między snem i jawą – pamięć nie może nigdy tak powiązać snów ze wszystkimi innymi zdarzeniami życia, lecz potrzebny jest jeszcze Bóg.

Mogą one istnieć, przynajmniej o tyle, o ile rozpatruje się je jako przedmioty dowodów geometrycznych, gdyż w ten sposób pojmuje się je bardzo jasno i bardzo dokładnie.
Rozróżnienie miedzy działaniem rozumu i wyobraźni.
Różnice między wyobraźnią a czystym ujęciem intelektualnym (pojmowaniem):
- trójkąt można przedstawić sobie zarówno pojęciowo jako figurę składającą się z trzech linii, jak i naocznie („oczami duszy”) uobecnić sobie w postaci tych trzech linii,
- tysiącbok można przedstawić sobie pojęciowo jako figurę złożoną z tysiąca boków, ale nie można wyobrazić sobie tego tysiąca boków naraz,
- wyobrażanie sobie wymaga (w przeciwieństwie do pojmowania) znacznego wysiłku umysłu,
- władza wyobrażania sobie nie jest (w przeciwieństwie do władzy pojmowania) przynależna w sposób konieczny naturze (istocie) człowieka, czyli istocie jego duszy; bez niej człowiek byłby nadal tym samym, czym jest, zatem zależy ona od czegoś innego niż od duszy,
- wyobrażanie polega (o ile istnieje ciało) na zwróceniu się duszy ku ciału i ujęciu w nim czegoś zgodnego z ideą, którą sama ukształtowała lub którą otrzymała przez zmysły, pojmowanie natomiast polega na zwróceniu się duszy ku sobie samej i ujęciu pewnej znajdującej się w niej idei.
Jeżeli istnieje ciało, z którym dusza jest związana i zjednoczona, to w ten sposób jest zdolna wyobrażać sobie rzeczy cielesne.
Idea cielesności + idee jakości zmysłowych
Niezależność spostrzeżeń od woli – nie spostrzega się tego, co się chce spostrzegać, ale nie znajduje się w zasięgu zmysłów, i nie można nie spostrzegać tego, co znajduje się w zasięgu zmysłów, nawet, gdy nie chce się tego spostrzegać.
Jak jest możliwa wiedza o świecie zmysłowym (fizycznym)?
Idee rzeczy zmysłowych są inne – nie można ich jasno i wyraźnie ująć, potrzebują siły wyobraźni (pięciobok – tysiącbok), płynącej z zewnątrz, a nie z rzeczy myślącej – umysł nie jest źródłem idei zmysłowych, muszą one pochodzić z zewnątrz.

1) idee powstałe razem z umysłem (idee wrodzone, ideae innatae), nie wypływające z niczego innego jak tylko z własnej natury umysłu (np. ogólna zdolność pojmowania rzeczy, prawdy, myślenia, idea siebie samego, idea Boga, idee substancji myślącej i rozciągłej)
2) idee obce, nabyte z zewnątrz (ideae adventitiae), np. doznania zmysłowe
3) idee wytworzone, skonstruowane i wymyślone przez sam umysł (ideae a me ipso factae) – idee przedmiotów fikcyjnych

1) pochodzące z umysłu (jasne i niejasne),
2) pochodzące spoza umysłu

1) wrażenia,
2) pojęcia

Proste pojęcia, z których składają się myśli.
Wszystko, co podpada pod ujęcie, rozpatrujemy jako rzeczy lub stany rzeczy, lub też jako prawdy wieczne, nie mające istnienia poza myślą (nie-rzeczy i nie-stany) – wspólne założenia (aksjomaty), np. nic nie powstaje z niczego, to samo nie może być i nie być zarazem, co się stało, nie może stać się niebyłym, ten, kto myśli, nie może nie istnieć, podczas gdy myśli; mogą być ujmowane jasno i wyraźnie. Ich nieoczywistość może wynikać tylko z wpływu przesądów (są oczywiste dla wszystkich jednakowo).